પોષણ સપ્તાહ: પરંપરાગત મિલેટ્સને આધુનિક નાસ્તાના વિકલ્પ સાથે જોડવાનો પ્રયાસ
*********************
બાજરી, જુવાર, રાગી અને મલ્ટિગ્રેન આધારિત ઉત્પાદનોને યુવા પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ
આલેખન – રવિના બોરાધરા
(વડોદરા, તા.૦૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬, ગુરુવાર) ૧થી ૭ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ઉજવાતા પોષણ સપ્તાહ અંતર્ગત સંતુલિત આહાર, પોષક તત્ત્વોના યોગ્ય પ્રમાણ અને રોજિંદા ખોરાકમાં વૈવિધ્ય અંગે જાગૃતિ કેળવવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. બદલાતી જીવનશૈલી અને વ્યસ્ત દિનચર્યાના કારણે નાસ્તા માટે પેકેજ્ડ અને તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ ખાદ્યપદાર્થો તરફનો ઝોક વધ્યો છે. આવા સંજોગોમાં સ્થાનિક અને પરંપરાગત અનાજમાંથી તૈયાર થતા વિવિધ ખાદ્ય વિકલ્પો અંગે પણ જાણકારી વધારવી જરૂરી બને છે. ભારત સરકાર દ્વારા મિલેટ્સને ‘શ્રી અન્ન’ તરીકે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે અને પોષણ, ઉત્પાદન, પ્રોસેસિંગ તથા બજાર સુધી પહોંચ વધારવા માટે વિવિધ પહેલ હાથ ધરવામાં આવી છે. પોષણ અભિયાન, આઈસીડીએસ અને પીએમ પોષણ જેવી પહેલોમાં પણ મિલેટ્સના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે.
ગુજરાતમાં પરંપરાગત રીતે ઉપયોગમાં લેવાતા બાજરી, જુવાર અને રાગી જેવા મિલેટ્સને રોજિંદા આહારનો ભાગ બનાવી શકાય છે. આ અનાજનો ઉપયોગ માત્ર પરંપરાગત ભોજન પૂરતો મર્યાદિત ન રાખીને આધુનિક નાસ્તાના વિવિધ સ્વરૂપોમાં પણ થઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢી સુધી આવા વિકલ્પો પહોંચાડવા માટે સ્વાદ, સુવિધા અને કિંમત જેવા પાસાં મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે. સરકાર દ્વારા મિલેટ્સના ઉત્પાદનથી લઈને મૂલ્યવર્ધન અને બજાર જોડાણ સુધીની સમગ્ર કડીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહી છે, ત્યારે સ્થાનિક સ્તરે મિલેટ આધારિત ઉત્પાદનોને ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાના પ્રયાસો પણ આ દિશામાં મહત્વ ધરાવે છે.
વડોદરા સ્થિત દીપક કુમાર અને તેમના પત્ની પ્રીતિ દ્વારા બાજરી, જુવાર, રાગી અને મલ્ટિગ્રેન જેવા અનાજમાંથી વિવિધ નાસ્તા તેમજ ગોળ આધારિત ઉત્પાદનો તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, યુવા પેઢીને ધ્યાનમાં રાખીને ઉત્પાદનોમાં સ્વાદ સાથે પરવડે તેવી કિંમત જળવાય તે દિશામાં ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવે છે. આ અંતર્ગત મોટાભાગના ઉત્પાદનોની કિંમત રૂ. ૧૦૦થી ઓછી રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે, જેથી મિલેટ આધારિત નાસ્તા વધુ લોકો સુધી સરળતાથી પહોંચી શકે.
દીપક કુમાર અને પ્રીતિ દ્વારા પરંપરાગત અનાજને માત્ર પરંપરાગત વાનગીઓ પૂરતું મર્યાદિત ન રાખી, યુવા પેઢીની બદલાતી ખાદ્ય પસંદગીને અનુરૂપ નાસ્તાના વિકલ્પો તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. પોષણ સપ્તાહના સંદર્ભમાં મિલેટ્સ અંગે જાગૃતિ વધારવાની સાથે આવા અનાજને દૈનિક આહારમાં સરળતાથી સામેલ કરી શકાય તેવા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ કરાવવાની જરૂરિયાત પણ મહત્વપૂર્ણ બની છે. મિલેટ્સને પ્રોત્સાહન આપતી સરકારી પહેલોનો હેતુ માત્ર તેના ઉત્પાદનને વધારવાનો નથી, પરંતુ તેના પોષણમૂલ્ય અંગે જાગૃતિ, મૂલ્યવર્ધન અને વપરાશને પણ પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. જોકે, કોઈપણ ખાદ્યપદાર્થને માત્ર મિલેટ અથવા ગોળના ઉપયોગના આધારે પોષણસભર ગણવાને બદલે સમગ્ર આહારનું સંતુલન, ઉત્પાદનની પોષક રચના અને સેવનનું પ્રમાણ ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.
પાટવી ગુજરાતી ન્યૂઝ C O રાજ યુસુફભાઈ
